უკანასკნელ წლებში საქართველოში მკვეთრად გაზრდილი მიგრაციის დონე სიახლეს არავისთვის წარმოადგენს. მიზეზიც ყველასთვის ცნობილია: ღრმა სოციალურ-ეკონომიკური კრიზისი.
ქვეყანაში არსებული პირობების გამო ლეგალურად თუ არალეგალურად ემიგრირებული ქართველები რამდენიმე ჯგუფად იყოფიან: ეკონომიკური ემიგრანტები, ლტოლვილები, ე.წ. პოლიტიკური ლტოლვილები და მაღალკვალიფიციური ემიგრანტები.
რათქმაუნდა, ნებისმიერი ტიპის ემიგრანტების არსებობა, მითუმეტეს ასეთი რაოდენობით, ქვეყნისთვის დამაფიქრებელი უნდა იყოს, მაგრამ ამჯერად, ყურადღებას მაღალკვალიფიციური ადამიანების-პროფესიონალების ემიგრაციაზე ანუ ქვეყნიდან ინტელექტის ექსპორტზე გავამახვილებთ.
ინტელექტუალური ემიგრაციის მიზეზიც, რათქმაუნდა საქართველოში არსებული სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა გახდა. კრიზისმა არა მხოლოდ მოსახლეობის მატერიალურ მხარეზე იმოქმედა, მოხდა ღირებულებების და პრიორიტეტების შეცვლა. ასე მაგალითად, მკვეთრად დაეცა მეცნიერების პრიორიტეტულობა. ერთ დროს მოთხოვნადი და ძლიერი მეცნიერებები განადგურების პირას მივიდა. დაუფინანსებლობამ, ინფრასტრუქტურის განუვითარებლობამ, რაც თავისთავად შეუძლებელს ხდის კვლევების ჩატარებას, მეცნიერს საკუთარ ქვეყანაში პროფესიულ, ინტელექტუალურ თუ მატერიალურ პლანში რეალიზების საშუალება არ მისცა. გამოსავალი ემიგრაცია აღმოჩნდა, მითუმეტეს, რომ საზღვარგარეთ, მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში სპეციალური პროგრამები იქმნება “ტვინების მისაზიდად” და მათი ინტელექტუალური რესურსის გამოსაყენებლად.
ასე აღმოჩნდნენ ნიჭიერი, აქტიური და ინტელექტუალი ქართველები საზღვარგარეთ.
ერთ-ერთი მათგანია ფიზიკოსი, ბატონი დავით ლომინაძე, რომელიც აშშ-ში ქ. ლუისვილში მოღვაწეობს. ბატონი დავითი 1991 წელს ლუისვილში ჩატარებულ მსოფლიო სიმპოზიუმში მონაწილეობდა, სწორედ იქ დაინტერესდა ფიზიოლოგიის დეპარტამენტის უფროსი მისი კვლევებით და სამუშაოდ მიიწვია.
-“კარგი საშუალება მეძლეოდა მეთანამშრომლა ამერიკელებთან და ამიტომ სიამოვნებით დავთანხმდი, რომ ერთი წლით წამოვსულიყავი სამუშაოდ. 1992 წელს მთელი ოჯახი ჩამოვედით ლუისვილში. თუმცა საქართველოში არსებული მდგომარეობის გამო იძულებული გავხდით აქ ყოფნა 1998 წლამდე გაგვეგრძელებინა. 1998 წელს ლუისვილის ფიზიოლოგიის დეპარტამენტი თბილისის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტთან არსებულ რეოლოგიის ცენტრთან დავაკავშირე იმ მიზნით, რომ სამუშაოების ნაწილი თბილისში ჩატარებულიყო, თავადაც საქართველოში დავბრუნდი, მაგრამ აქ არსებული მდგომარეობის გამო (თუნდაც ელექტროენერგიის დეფიციტი), მუშაობა შეუძლებელი აღმოჩნდა და ამიტომ 1999 წელს ამერიკაში დავბრუნდი”.
ბატონი დავითის თქმით, ამერიკაში მეცნიერებას ძირითადად სახელმწიფო ორგანიზაციები აფინანსებენ. განსაკუთრებული ყურადღება კი გამოყენებით კვლევებს ექცევა.
-“ნებისმიერი კვლევითი სამუშაო, სანამ ის მომგებიანი გახდება, საჭიროებს ძალიან დიდ თანხებს. ამ თანხების მოძიება ამერიკაში დიდ პრობლემას არ წარმოადგენს. დღევანდელ საქართველოში კი მეცნიერების განვითარება უტოპიაა, რადგან საქართველოს ეკონომიკა ვერ შეძლებს შეინახოს სამეცნიერო დაწესებულებები და დააფინანსოს კვლევითი სამუშაოები, სწორედ ამიტომ, მიუხედავად სურვილისა ჯერჯერობით უკან დაბრუნებაზე არ ვფიქრობ”.
Bბატონი დავითი ამერიკული კრიტერიუმებით ბედნიერი ადამიანია. ბედნიერია იმიტომ, რომ აქვს შესაძლებლობა გააკეთოს საყვარელი საქმე, მოახდინოს ინტელექტის და შესაძლებლობების რეალიზება, თანაც შესაბამისი ანაზღაურების ფასად. მაგრამ ქართული მენტალობიდან გამომდინარე, მისი ბედნიერება ეჭვქვეშ დგება, რადგან საყვარელ საქმეს საკუთარ ქვეყანაში, საკუთარი ხალხისთვის ვერ აკეთებს.
იმ მეცნიერების რიცხვი, რომლებიც უცხო ქვეყანაში მოღვაწეობენ, საკმაოდ დიდია. თუმცა ზუსტი ინფორმაციის მოძიება შეუძლებელი აღმოჩნდა. ვერც განათლების სამინისტროში მოგვაწოდეს საჭირო ინფორმაცია, ვერც მათ მიერ რეკომენდირებულ საქართველოს ეროვნულ სამეცნიერო თუ ქართველოლოგიის ჰუმანიტარული და სოციალური მეცნიერების ფონდებში. მეცნიერებათა აკადემიაში საზღვარგარეთ მოღვაწე ორმოცდაათამდე მეცნიერის მონაცემები ჰქონდათ, რაც დამეთანხმებით, რეალურ მაჩვენებელზე გაცილებით ნაკლებია. აი, სტატისტიკის დეპარტამენტში კი, თურმე გაცილებით სერიოზულ თემებზე მუშაობენ.
გაუგებარია, რატომ ჩათვალეს ინტელექტუალური ემიგრაცია არასერიოზულ თემად. ინტელექტის ექსპორტი სულაც არ არის უსაფრთხო და უმნიშვნელო ქვეყნისთვის. ამ გადინებით ქვეყანაში ინტელექტის საშუალო დონე იკლებს, რაც შეიძლება ჩაითვალოს, როგორც დარტყმა ქვეყნის ინტელექტუალურ უსაფრთხოებაზე. ეს კი ძალიან საშიშია, მითუმეტეს, რომ 21-ე საუკუნე სწორედ რომ ინტელექტის საუკუნეა. ქვეყნის ეკონომიკა, განვითარება მის ინტელექტუალურ შესაძლებლობებზეა დამოკიდებული. მაღალი ტექნოლოგიები, გამოგონებები, წარმატებული კვლევები დახარჯულ ფულს ათმაგად აბრუნებს უკან და გარდა ეკონომიკური მაჩვენებლებისა, ქვეყნის იმიჯზეც დადებითად მოქმედებს.
სწორედ ამიტომ, ინტელექტის ექსპორტი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პრობლემაა არა მარტო ქართული მეცნიერების, არამედ მთლიანად ქართული საზოგადოების, სახელმწიფოსი. მითუმეტეს თუ გავითვალისწინებთ, რომ ყველა ეს ტვინი, ყველა ეს ინტელექტუალი ქმნის იმდენად საინტერესო პროექტებს სხვადასხვა სფეროში, რომ უცხოელების დიდ დაინტერესებას იწვევენ, დაფინანსების შემდეგ მილიონობით დოლარი მოაქვთ, სამწუხაროდ, უცხო ქვეყნისთვის, საქართველოსთვის კი ეს ადამიანები და ეს პროექტები დაკარგულია.
Pპრობლემის წარმატებული თუ წარუმატებელი გადაწყვეტით ჩვენი პოზიცია გამოჩნდება, თუ რას ვირჩევთ, ინტელექტუალურ, მაღალკვალიფიციურ საზოგადოებას და ამ რესურსით განვითარებულ სახელმწიფოს თუ სახელმწიფოს განვითარებას მხოლოდ აქამდე შემოთავაზებული პროექტებით ( თუნდაც, ასე მნიშვნელოვანი ვაზით და ჩაით).
April 13, 2010
ინტელექტის ექსპორტი საქართველოდან
April 12, 2010
მე და რუსეთი
მე არ მიფრენია მოსკოვში 30 მანეთად, არც მოსკოვური ასაწონი ნაყინი მიჭამია, არც ლენინგრადში, თეთრი ღამეებისას მისეირნია. მე არასდროს ვყოფილვარ რუსეთში!
წამიკითხავს დოსტოევსკი, ჩეხოვი, ტოლსტოი…… თუმცა არავის უთქვამს ჩემთვის მსოფლიო ლიტერატურა რუსი მწერლებით იწყება და მთავრდებაო. საერთოდაც, არასოდეს განმისაზღვრავს ნაწარმოების მოწონება – არ მოწონება ავტორის ეროვნებით.
მართალი გითხრათ, 8 აგვისტოს შემდეგ ჩემი რუსეთისადმი დამოკიდებულება დიდად არ შეცვლილა. ვთვლი, რომ მე და ჩემი თაობა ქვეცნობიერით თუ ცნობიერით დამოუკიდებლები ვართ რუსეთისგან, მისი ზეგავლენისაგან. ამიტომაც არ გამკვირვებია და არც მწყენია. თუმცა არ მწყენია , ალბათ არასწორი ფორმულირებაა ჩემი განწყობის, უბრალოდ მე არ მიფიქრია ეს როგორ გვაკადრეს, როგორ გაგვწირეს, ჩვენ ხომ მეგობრები ვიყავით, ერთად რამდენი გადაგვიტანია, გვიქეიფია, გვიცეკვია, გვიმღერია.
რუსეთი არასოდეს ყოფილა, ჩემთვის ახლობელი და მშობლიური, ასე რომ აგვისტოს ომი, ისეთივე მტკივნეული იყო ჩემთვის, როგორიც იქნებოდა ვთქვათ ომი სასომხეთთან, აზერბაიჯანთან, თურქეთთან.
მე არ მინდა ვილაპარაკო ამ ომის აუცილებლობაზე, საჭიროებაზე, გარდაუვალობაზე. მე ის დამოკიდებულება მაფიქრებს , რომელიც საზოგადოებაში არსებობს. ომამდეც და ომის შემდეგაც, პატრიოტობა ბევრისთვის მხოლოდ ანტირუსული განწყობით გამოიხატება. სახელმწიფოც ხელს გვიწყობს გვძულდეს და გვეზიზღებოდეს „ღრუსეთი“, ყველა და ყველაფერი „ღრუსული“. სიძულვილი კი ცუდი მრჩეველია, ვერასდროს გადადგამ რაციონალურ, ქმედით, შედეგიან ნაბიჯს თუ გათვლებს ზიზღით აკეთებ, შეცდომას შეცდომაზე დაუშვებ და ჭაობში უფრო ღრმად ჩაეფლობი.
ქართველებს უკიდურესობები გვახასიათებს, რაც რუსეთისადმი დამოკიდებულებაშიც ნათლად ჩანს, ზოგისთვის რუსეთი ისევ თითქმის მშობლიური ქვეყანაა,რომელთან ერთადაც თავს მშვიდად, უსაფრთხოდ გრძნობდა. ზოგისთვის მონსტრია, რომელთანაც საერთო არავინ და არაფერი უნდა გვქონდეს, რომელთანაც მოგებული მატჩი სახალხო ზეიმად უნდა იქცეს(გულწრფელი მადლობა რეგბისტებს კიდევ ერთი გამარჯვებისთვის) და რომელთანაც იმიტირებულმა ომმა სახალხო მღელვარება და შიში გამოიწვია.
ჩემთვის რუსეთი მეზობელი ქვეყანაა, საერთო წარსულით(ჩემთვის მტკივნეულით), ჩემზე დიდი და ძლიერი. მე არ მიყვარს რუსეთი, არც მძულს, რადგან ვიცი რომ ამ ქვეყანასთან ურთიერთობებში გრძნობები მხოლოდ ხელს შეგვიშლის, დიდ რუსეთს ისედაც ბევრი უპირატესობები აქვს ჩვენზე, კიდევ ერთს ნუღარ დავუმატებთ.
გვეუბნებიან ბრძოლა წავაგეთ, მაგრამ ომი გრძელდებაო. მე ვიცი, რომ ომი წავაგეთ და ისიც ვიცი, რომ კიდევ ბევრ ომს წავაგებთ, სანამ არ შევცვლით დამოკიდებულებას, განწყობას, ემოციებს საკუთარი ქვეყნის და გარესამყაროს მიმართ.
April 10, 2010
არჩევანი ჩვენ, არადანიც ჩვენ!
პირველად არჩევნებში მონაწილეობა 7– 8 წლისამ „მივიღე“, როდესაც იძულებით ბებიაჩემს იმ კანდიდატისთვის მივაცემინე ხმა, რომელსაც ძალიან კეთილი სახე ჰქონდა.
მეორედ, რევოლუციის შემდეგ, საქართველოს პრეზიდენტი ავირჩიე, უკვე სრულწლოვანმა ვიცოდი კეთილი სახის არასაკმარისობა და ხმა ნიჭიერებისთვის მივეცი.
მას შემდეგ არჩევნებში მონაწილეობა აღარ მიმიღია.არა რაიმე პროზაული მიზეზების გამო, უბრალოდ ხან არ მეცალა, ერთხელ ყინავდა, ბავშვს ვერავის ვუტოვებდი… არჩევნებმა უჩემოდაც ჩვეულებრივ ჩაიარა, ისე როგორც მოველოდი და ისედაც, რომ არ ველოდი.
ერთ თვეში ახალი არჩევნებია, ბავშვი გაიზარდა, ყინვა არ იქნება, არა მგონი რაიმე გადაუდებელი საქმე მქონდეს, მოკლედ არაფერი მიშლის ხელს, გარდა “პროზაული “ მიზეზებისა.
არ მიყვარს როცა მატყუებენ, მიყენებენ, თვალს მიხვევენ, მემუქრებიან, იმედებს მიცრუებენ, ზევიდან მიყურებენ, ბრბოს მეძახიან ან მექცევიან ისე, როგორც ბრბოს. არ მომწონს როდესაც სიკეთე, , გულისხმიერება, თანაგრძნობა არჩევნების მერე სადღაც ქრება და იკარგება მომდევნო არჩევნებამდე. ყველაზე მეტად კი ნიჭიერების მეშინია, ნიჭიერი ბოროტების, ნიჭიერი ტყუილის, ნიჭიერების, რომელიც მხოლოდ პირად კეთილდღეობაზე იხარჯება და ქვეყანას ბუმერანგივით უბრუნდება.
მე კარგად ვიცი, როგორი პრეზიდენტი, მერი, პარლამენტარი არ მინდა, გაცილებით ძნელია ამ თანამდებობებისთვის აუცილებელი, საჭირო და სასურველი თვისებების შეჯერება და შემდეგ ამ თვისებების კონკრეტულ კანდიდატში აღმოჩენა. იმდენად ძნელი რომ, ხშირად ჩვენ, ამომრჩევლები კი არ ვუწესებთ კანდიდატებს მოთხოვნებს, იქეთ ვერგებით მათ და არჩევანს ვაკეთებთ ცუდსა და ცუდს, ცუდსა და უარესს შორის, თითქოს კარგი არ არსებობს, ან იქნებ მართლა არ არსებობს?!
ხმის მიცემა ჩემი უფლებაცაა და მოვალეობაც, ჩვენ ხომ დემოკრატიულ სახელმწიფოში ვცხოვრობთ, კარებს არავინ მირაზავს, არჩევნებზე არ წახვიდეო, იმასაც კი მპირდებიან შენი ხმა დაცული იქნებაო, კიდევ იაფ გაზს მპირდებიან, იაფ დენს, ცვლილებებს, გაზრდილ პენსიას, სამუშაო ადგილებს, სკანდალურ შოუებს საკრებულოში, ღირსების დაბრუნებასაც დამპირდნენ, ერთადერთი 20 ლარი და ტომარა ფქვილი არ შემოუთავაზებია ჯერჯერობით არავის.
მე ყოველდღე გიყურებთ და ყოველდღე გკითხულობთ, ვხედავ როგორც ცდილობთ გაერთიანდეთ, როგორ ირჩევთ კანდიდატს სახალხო გამოკითხვების გზით, როგორ აშენებთ ხიდებს, აგებთ გზებს, ფორმულებიც ვიცი: პლიუსიც და მინუსიც, კომერსანტსაც ვკითხულობ…
და რაც უფრო მეტს ვიგებ, რაც უფრო მეტს გისმენთ, მით უფრო მეტად ვიბნევი. მე არ მინდა ხმის მიცემა მარტო ლამაზი ხალის, ქარიზმატულობის, წიგნიერების, გამოცდილების, სიდინჯის, უშუალობის, წარმატებული გადაცემების გამო, არც შეჩვეული ჭირი მირჩევნია შეუჩვეველ ლხინს, მაგრამ ისიც არ ვიცი ლხინი რომელია, ან ნაკლები ჭირი მაინც.
სადღაც წამიკითხავს, რომ თანამედროვე ადამიანს განსაზღვრავს სამი რამ: პატიოსნება, გონიერება და პარტიულობა. მაგრამ, ორის თანაარსებობა გამორიცხავს მესამეს. ანუ, თუ ხარ პარტიული და გონიერი, არ ხარ პატიოსანი. თუ ხარ პარტიული და პატიოსანი, არ ხარ გონიერი. თუ ხარ გონიერი და პატიოსანი, არ ხარ პარტიული. და მე თუ პატიოსანსა და პარტიულს, პარტიულსა და გონიერს შორის უნდა ავირჩიო, პირველი ვარიანტი მირჩევნია, რადგან ცალკე გონიერება ყოველთვის არ ნიშნავს პატიოსნებას, პატიოსანი კი ყოველთვის გონიერია, მან ხომ სწორი გზა აირჩია.
არჩევნებამდე ერთი თვეა. მე ალბათ ისევ გიყურებთ, ისევ მოგისმენთ. ვეცდები ამოგიცნო, გენდო, დაგიჯერო. ერთ თვეში არჩევნებზე მოვდივარ და არ მინდა ბავშვობაში დაბრუნება, ალალბედზე, გამართლების იმედით გათვლა: „ესა, მესა, გადის ესა!“
